Home

Δάσος του Μοσχοποδίου

 Το δάσος του Μοσχοποδίου

Η Επαρχία Θηβών του Νομού Βοιωτίας στολίζεται με αξιόλογους οικολογικούς θησαυρούς. Εξέχουσα θέση ανάμεσα τους έχουν το Δάσος του Μοσχοποδίου. Μια μεγάλη έκταση πρασίνου με αξιοσημείωτο βοτανικό πλούτο, που απλώνεται δίπλα στη Θήβα, παρέχοντας στους κατοίκους τις ευκαιρίες για περιβαλλοντική αγωγή, για ποιοτική αναψυχή και άθληση.

Στο κέντρο δεσπόζουν τα υψώματα Μεγάλη και Μικρή Ψηλόραχη, στα βόρεια ορίζεται από το λόφο Κουμέρκι και στα ανατολικά από το ύψωμα Σωρός (547μ.).

Θαλεροί και βαθυπράσινοι Μεσογειακοί θαμνώνες χρωματίζουν με ζωηρές πινελιές το τοπίο όλο το χρόνο. Τους συγκροτούν κυρίως αειθαλείς θάμνοι με σκληρά δερματώδη φύλλα για να περιορίζουν τη διαπνοή και να συγκρατούν την υγρασία στη διάρκεια του άνυδρου καλοκαιριού. Ο σχίνος, το πουρνάρι και ρείκι είναι από τα τοπικά φυτά στους Μεσογειακούς θαμνώνες. Σε ελαφρά υγρότερες θέσεις συναντάμε την κουμαριά και το σπάρτο. Ωστόσο συμμετέχουν και ορισμένοι φυλλοβόλοι θάμνοι όπως το χρυσόξυλο και κοκορεβυθιά. Συχνά επάνω στους θάμνους σκαρφαλώνουν αναρριχητικά φυτά όπως το αγιόκλημα και ο αρκουδόβατος. Στους ώριμους και πυκνούς θαμνώνες δεν αναπτύσσονται πολλά είδη ποωδών φυτών.


Τα κατακόρυφα ή με έντονη κλίση βραχώδη πρανή, καθώς και οι σάρες είναι τόποι αφιλόξενοι για τα περισσότερα είδη φυτών, τα οποία δεν μπορούν να επιβιώσουν στις ακραίες συνθήκες που δημιουργεί η κλίση και η έλλειψη εδάφους και νερού. Από μακριά οι ορθοπλαγιές και οι σάρες φαντάζουν γυμνές. Ωστόσο φιλοξενούν μια ενδιαφέρουσα βλάστηση με εξειδικευμένα είδη φυτών, τα χασμόφυτα, που έχουν βρει εκεί καταφύγιο, επωφελούμενα από το χαμηλό ανταγωνισμό. Τα φυτά αυτά διαθέτουν λεπτούς βλαστούς και βαθιές ρίζες, όπως η πουτορία και το αιθιόνημα, που είναι είδη αντιπροσωπευτικά του βιότοπου.

Η βλάστηση στις ρεματιές εξαρτάται από την ύπαρξη επιφανειακού νερού ή και από την ύπαρξη σημαντικού ποσοστού υγρασίας στο έδαφος για παρατεταμένο χρονικό διάστημα. Οι συκιές είναι χαρακτηριστικό είδος αυτής της βλάστησης, όπως οι κισσοί που σκαρφαλώνουν πάνω σε δέντρα και θάμνους. Εκεί όπου το έδαφος είναι λεπτόκοκκο αναπτύσσεται πλούσια ποώδης βλάστηση κυρίως από αγρωστώδη φυτά.

Τόπους με φρύγανα συναντάμε στις ξηρότερες και θερμότερες, προσήλιες, πετρώδεις και άγονες θέσεις. Κοινοί θάμνοι εδώ είναι η αφάνα, η θυμελαία, το άγριο σπαράγγι, το ελιχρύσο, η φουμάνα, το αλογοθύμαρο αλλά και η ασφάκα, οι γαλατσίδες κ.α. Η μορφή των φυτών (συνήθως ημισφαιρικοί θάμνοι, που συχνά είναι αγκαθωτοί με μικρά φύλλα) τα βοηθά να αντιμετωπίζουντη ζέστη, την ξηρασία και τη βόσκηση. Πολλά είναι αρωματικά, όπως το θυμάρι και οι λαδανιές, που πλημμυρίζουν με μυρωδιές το τοπίο, ιδιαίτερα το καλοκαίρι. Οι φρυγανότοποι έχουν όψη εντυπωσιακή την άνοιξη όταν ανθίζει πλήθος από ετήσια ποώδη και πολυετή βολβώδη είδη. Την ανοιξιάτικη πολυχρωμία αντικαθιστούν σύντομα οι αυστηρές καφέ-πράσινες ή ξανθό-πράσινες αποχρώσεις του μεσογειακού καλοκαιριού, όπως υποδηλώνει και η γενική ονομασία των φυτών (φρύγανα=ξεροψημένος, καβουρδισμένος). Αρκετές φορές φρυγανότοποι αναπτύσσονται στη θέση θαμνώνων που υποβαθμίζονται εξαιτίας αλόγιστων δραστηριοτήτων του ανθρώπου.

Ανθρωπογενείς Βιότοποι

Η βλάστηση στους βιότοπους αυτούς συνδέεται με τον άνθρωπο, καθώς αναπτύσσεται σε ενδιαιτήματα που ο ίδιος δημιουργεί (άκρες δρόμων, αγροί, χώροι απόρριψης μπαζών κλπ). Συνήθως συντίθεται από είδη φυτών τα οποία με τις δραστηριότητες του, άμεσα ή έμμεσα μεταφέρει. Για παράδειγμα θα συναντήσουμε την ανθούσα, την τσουκνίδα ή μαστίχα, το γαϊδουράγκαθο, τη βατομουριά, το μαυροσήσαμο, την παπαρούνα, το πολύκαρπο, το σπαθόχορτο και πολλά άλλα.

Υπάρχει μια μεγάλη ποικιλία από είδη φυτών στο δάσος Μοσχοποδίου, ενώ μέχρι το 2003 είχαν προσδιοριστεί 200 περίπου είδη που ανήκουν σε 50οικογένειες. Στη μεσογειακή ζώνη αναπτύσσεται πλήθος φυτών που την άνοιξη και το καλοκαίρι πλημμυρίζουν τα ξέφωτα με λουλούδια σε χρώματα φωτεινά. χαρακτηριστικά είδη ανάμεσα τους ανήκουν στην οικογένεια της ορχιδέας (Orchidaceae), του κρίνου (Iridaceae), της τουλίπας (Liliaceae) καθώς και σε πάρα πολλές άλλες.

Η ορεινή μεσογειακή ζώνη, αν και μη τυπική στο δάσος, αντιπροσωπεύεται από περιορισμένο αριθμό ειδών. Εδώ συναντά κανείς πολύ συχνά τα κυκλάμινα, την ανεμώνα, το βαλσαμόχαρτο, ένα δημοφιλές φαρμακευτικό φυτό που επουλώνει τις πληγές, το αγριόκεδρο και την τσαπουρνιά.

Ανάμεσα στον κόσμο των φυτών και στον άνθρωπο αναπτύχθηκε ένας σύνδεσμος που αναμφίβολα είναι τόσο παλιός όσο και η ανθρωπότητα! περπατώντας στο δάσος του Μοσχοποδίου θα παρατηρήσουμε αρκετά είδη φυτών και μανηταριών που ήταν γνωστά ήδη από την αρχαιότητα: άλλα σαν σύμβολα κάποιου θεού, μερικά σαν στολίδια και αρκετά για τις θεραπευτικές τους ιδιότητες σε διάφορες ασθένειες.

Το ανάγλυφο του Μοσχοποδίου είναι σχετικά ομαλό, ωστόσο σε ορισμένες θέσεις παρουσιάζονται σημαντικές κλίσεις. Στη βόρεια πλευρά που αποτελεί και τη λεκάνη απορροής προς την πεδιάδα της Θήβας και τη λίμνη Υλίκη, υπάρχουν πολλές χαράδρες.

Πετρώματα και Εδάφη: Τα πετρώματα στα ανατολικά είναι κυρίως μάργες, άργιλοι, ψαμμίτες, άμμοι και κροκαλοπαγή, ενώ δυτικά υπάρχουν και ευθροί πηλοί. Στα ανατολικά το έδαφος είναι αμμοαργιλώδες έως αργιλοπηλώδες χωρίς ανθρακικό ασβέστιο. Κάτω από τα δέντρα, στα επιφανειακά στρώματα του εδάφους, η ποσότητα των οργανικών ουσιών είναι αυξημένη.

Κλίμα: Ο χαρακτήρας του κλίματος είναι έντονα μεσογειακός με χαμηλό ετήσιο ύψος βροχής και θερμή - ξηρή περίοδο με μεγάλη ένταση και διάρκεια (4 έως 6 μήνες). Μέσα στο έτος οι βροχοπτώσεις συγκεντρώνονται στην περίοδο από το φθινόπωρο έως την άνοιξη.

Ανάγκη για προστασία: Το Δάσος του Μοσχοποδίου χρειάζεται να διαφυλαχθεί ως "κόρη οφθαλμού":

- για το βοτανικό του πλούτο

- για το ότι τα νερά της βροχής κυλούν από αυτό προς την Υλίκη, η οποία χάρη στην οικολογική της αξία προτάθηκε να ενταχθεί στο δίκτυο NATURA 2000.

- για το ότι αποτελεί ανεκτίμητο πνεύμονα ανάσας και δροσερή καρδιά αναψυχής, ένα κοινωνικό αγαθό προσιτό σε όλους τους κατοίκους

- για το ότι έχει κάθε δυνατότητα να εξελιχθεί σε πόλο έλξης επισκεπτών και σε ζηλευτό χώρο περιβαλλοντικής αγωγής.